Ο μεγάλος Αριστοτέλης, λέει στα Πολιτικά του: η καλλίτερη πολιτεία είναι η γεωργική, εκεί δηλαδή που οι περισσότεροι ζουν από την γεωργία και την κτηνοτροφία "βέλτιστος γάρ δήμος ο γεωργικός εστιν, όπου ζει το πλήθος από γεωργίας ή νομής" . Και καταλήγουμε με μία διάσημη φράση, και πάλιν του Αριστοτέλους, η οποία θα έπρεπε να υπάρχει ως προμετωπίδα σε όλες τις ανώτατες και ανώτερες γεωπονικές ή γεωργικές σχολές τις Χώρας: "Πασών των επιστημών μήτηρ τε καί τροφός Γεωργία εστί."

Δευτέρα, 3 Δεκεμβρίου 2012

Καλλιέργεια σποραπαραγωγής Βίκου (VICIA SATIVA L)


ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΦΥΤΟΥ 

Το ριζικό σύστημα του βίκου αποτελείται από μια λεπτή πασσάλωδη ρίζα η οποία φέρει πολυάριθμες ισχυρές διακλαδώσεις και φυμάτια.
Οι βλαστοί είναι μαλακοί έρποντες ή αναρριχώμενοι και αποκτούν μήκος 60-150 εκατοστά περίπου.
Από την βάση του κεντρικού στελέχους και ειδικότερα από τις μασχάλες των κατωτέρων φύλλων βγαίνουν αρκετά δευτερογενή στελέχη. Τα στελέχη είναι κοίλα. Τα άνθη βγαίνουν από τις μασχάλες  των φύλλων και αποτελούνται από 5 πέταλα, 5 σέπαλα, 10 στήμονες και τον ύπερο.
Ο βίκος είναι φυτό αυτογονιμοποιούμενο με ποσοστό σταυρογονιμοποίησης που δεν ξεπερνά το 1%.
Οι λοβοί περιέχουν 4-10 σπόρους. Όπως όλα τα ψυχανθή, έτσι και στο βίκο ένα ποσοστό σπόρων είναι σκληροί. Στην περίπτωση του βίκου το ποσοστό αυτό είναι μικρό. Ο σπόρος του βίκου αποτελείται από το περισπέρμιο και το έμβρυο το οποίο αποτελείται από τις δύο κοτυληδόνες και τον εμβρυακό άξονα. 
 
Προετοιμασία του χωραφιού 

Η προετοιμασία του χωραφιού δεν διαφέρει σε τίποτα από αυτή που γίνεται για τα σιτηρά, δηλαδή περιλαμβάνει ένα βαθύ όργωμα στο τέλος του καλοκαιριού και στην συνέχεια λίγο πριν από την σπορά, ψιλοχωμάτισμα με δισκοσβάρνα ή καλλιεργητή (ανάλογα με την μηχανική σύσταση ή τον τύπο του εδάφους) για προετοιμασία του εδάφους.
Η εφαρμογή των βασικών λιπασμάτων μπορεί να γίνει πριν η κατά την σπορά. 
 
Λίπανση 
 
Η λίπανση των σποροκαλλιεργειών και των κοινών καλλιεργειών του βίκου δεν γίνεται με άζωτο, δεδομένου ότι ο βίκος και τα άλλα ψυχανθή δεσμεύουν το άζωτο του ατμοσφαιρικού αέρα με την βοήθεια των φυματίων που αναπτύσσονται στις ρίζες του. Λίπανση βασική με 2-3 μονάδες αζώτου είναι ενδεδειγμένη μόνο σε περιπτώσεις πολύ άγονων εδαφών.

Η εξασφάλιση όμως απαραίτητης ποσότητας αζώτου για την ικανοποιητική ανάπτυξη και σποριοποίηση των σποροκαλλιεργειών προϋποθέτει την ικανοποιητική ανάπτυξη και λειτουργία των φυματίων στις ρίζες των φυτών του βίκου.

Αυτό όμως για να γίνει πρέπει να υπάρχουν στο έδαφος η κατάλληλη φυλή του ριζοβακτηρίου, τα κατάλληλα για την ανάπτυξη και δράση του βακτηρίου μικροστοιχεία και ιχνοστοιχεία, ικανοποιητική υγρασία και το κατάλληλο pH.

Απαραίτητη όμως στις περισσότερες περιπτώσεις είναι η βασική λίπανση με 6-7 μονάδες φωσφόρου. Τέλος η λίπανση με κάλιο είναι ενδεδειγμένη στις περισσότερες των πολύ ελαφρών εδαφών, τα οποία στερούνται καλίου.  

Εποχή σποράς 

Με εξαίρεση κάποιες πολύ ψυχρές, κατά το χειμώνα περιοχές όπως η δυτική Μακεδονία ο βίκος για παραγωγή σπόρου και για παραγωγή σανού σπέρνεται κατά τους φθινοπωρινούς μήνες και κυρίως κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ 15 Οκτωβρίου και τέλος Νοεμβρίου. Στις περιπτώσεις περιοχών με πολύ χαμηλές θερμοκρασίες, η εγκατάσταση των σποροκαλλιεργειών είναι προτιμότερο να γίνεται κατά  τα μέσα Φεβρουαρίου. 

Χρησιμοποιούμενη ποσότητα σπόρου 

Οι αποστάσεις σποράς μεταξύ των γραμμών είναι συνήθως 18-34 εκατοστά στη περίπτωση εγκατάστασης σποροκαλλιεργειών. Η ποσότητα  σπόρου που χρησιμοποιείται στην περίπτωση εγκατάστασης σποροκαλλιεργειών είναι 14-16 κιλά ενώ στη περίπτωση κοινών καλλιεργειών φθάνει τα 18 κιλά. Η χρησιμοποιούμενη ποσότητα σπορών εξαρτάται από το βάρος των 1000 σπόρων, από την προετοιμασία του  χωραφιού και από τις συνθήκες που επικρατούν κατά την σπορά και το φύτρωμα. Πάντως στην περίπτωση σποροπαραγωγής πρέπει να επιδιώκεται αραιή σπορά για μεγαλύτερη παραγωγή σπόρου. 

Συγκαλλιέργεια βίκου – σιτηρών 

Ως κατάλληλα φυτά για την στήριξη του βίκου θεωρούνται τα μικρά κτηνοτροφικά σιτηρά (κριθάρι και βρώμη) Έτσι για τις πρώιμες ποικιλίες βίκου προτιμάται η Συγκαλλιέργεια με βρώμη. Στα γόνιμα εδάφη όπου ο βίκος αναπτύσσεται ικανοποιητικά το ποσοστό του προς σπορά σπόρου κριθαριού ή βρώμης που συμμετέχει στο μίγμα μπορεί να είναι 30-40% (Το υπόλοιπο 60-70% είναι βίκος). Στα φτωχά εδάφη όπου το σιτηρό και ιδιαίτερα το κριθάρι είναι ισχυρός ανταγωνιστής για το βίκο το ποσοστό σπόρου του σιτηρού πρέπει να είναι χαμηλότερο (15-20%).

Αμειψισπορά 

Στην αμειψισπορά ο βίκος μπορεί να ακολουθήσει οποιοδήποτε άλλο εξαντλητικό φυτό, όπως το σόργο, ο αραβόσιτος, τα ζαχαρότευτλα. Πρέπει να αποφεύγεται η σπορά του σε χωράφι που τον προηγούμενο χρόνο έχει καλλιεργηθεί με βίκο ή άλλο ψυχανθές.  Ο βίκος για σανό αποτελεί καλό προηγούμενο για το σιτάρι.

Στρεμματικές αποδόσεις  

Με καλή προετοιμασία χωραφιού και ορθολογική λίπανση επιτυγχάνονται στρεμματικές αποδόσεις 500-1000 κιλών σανού και 150-220 κιλών σπόρου κατά μέσο όρο. Σε αυτό συμβάλλει και η σωστή καταπολέμηση των ζιζανίων.  

Σποροπαραγωγή βίκου 
Επιλογή περιοχών και αγροτεμαχίων για την εγκατάσταση σποροκαλλιεργειών βίκου

Η επιλογή μιας περιοχής ή ενός αγροτεμαχίου για την εγκατάσταση μιας σωστής σποροκαλλιέργειας απαιτεί ορισμένες συνθήκες και προϋποθέσεις.  

Α) Επειδή ο βίκος αναπτύσσεται καλύτερα σε δροσερά κλίματα επιδίωξη πρέπει να είναι η εγκατάσταση των σποροκαλλιεργειών να γίνεται σε περιοχές με δροσερό κλίμα κατά την θερινή περίοδο. Στις περιοχές αυτές είναι απαραίτητες οι βροχοπτώσεις κατά την ανάπτυξη των φυτών και την θρέψη του σπόρου για μια ικανοποιητική απόδοση σε σπόρο. Στην αντίθετη περίπτωση η εξασφάλιση αρδευτικού νερού για μια δυο τεχνητές αρδεύσεις είναι αναγκαία.
Στις περιοχές αυτές η θερμοκρασία δεν πρέπει κατά τους χειμερινούς μήνες να μειωθεί κάτω από -10 βαθμούς Κελσίου γιατί καταστρέφονται τα φυτά κάτω από αυτή τη θερμοκρασία. Για να υπάρξει επιτυχής γονιμοποίηση και ικανοποιητική παραγωγή σπόρου, η θερμοκρασία στις περιοχές, όπου θα εγκατασταθούν οι σποροκαλλιέργειες, δεν πρέπει να φτάνει σε πολύ υψηλά επίπεδα κατά την περίοδο της γονιμοποίησης των λουλουδιών (Τέλος Απριλίου – αρχές Μαΐου ). Στην αντίθετη περίπτωση το ποσοστό των γονιμοποιημένων λουλουδιών θα είναι μικρό και η παραγωγή σπόρου θα κυμανθεί σε χαμηλά επίπεδα. Τέλος το έδαφος των αγροτεμαχίων όπου θα εγκατασταθούν σποροκαλλιέργειες βίκου, δεν πρέπει να είναι πολύ άγονο και αλατούχο ενώ το ρΗ δεν πρέπει να είναι πολύ όξινο. 

Β)Για να αποφύγουμε την καταστροφή των φυτών από νεροκρατήματα επιδιώκουμε την εγκατάσταση των σποροκαλλιεργειών σε αγροτεμάχια τα οποία παρουσιάζουν κάποια κλίση του εδάφους. 

Γ) Επειδή οι σποροκαλλιέργειες του βίκου κατά κανόνα πλαγιάζουν λίγο πριν από την φυσιολογική ωρίμανση των σπόρων , ο θερισμός τους πρέπει να γίνεται με ειδικά γεωργικά εργαλεία. Για να είναι δυνατή η αποκοπή των φυτών από την βάση τους, χωρίς να υποστεί βλάβες το βικομάχαιρο, δεν πρέπει να υπάρχουν πέτρες στην επιφάνεια του εδάφους του αγροτεμαχίου. 
 
Δ) Η εγκατάσταση των σποροκαλλιεργειών πρέπει πάντοτε να γίνεται σε αγροτεμάχια που προέρχονται από αμειψισπορά και ποτέ σε αγροτεμάχια που την προηγούμενη χρονιά καλλιεργήθηκαν με βίκο ή άλλο ψυχανθές. 

Ε) Η προτίμηση μιας περιοχής για εγκατάσταση σποροακαλλιεργειών βίκου πρέπει πάντοτε να συνδέεται με την κατοχή, από τους σποροπαραγωγούς της περιοχής, κατάλληλου μηχανολογικού και εργαλειακού εξοπλισμού. Συγκεκριμένα οι σποροπαραγωγοί πρέπει να έχουν στη διάθεση τους ειδικά μετά από προσαρμογή τους επάνω σε θεριζοαλωνιστικές σιτηρών, να κόβουν στο κατάλληλο στάδιο τα ήδη πλαγιασμένα φυτά του βίκου, χωρίς να προκαλούν σημαντικές απώλειες σε σπόρο και τα να  τα τοποθετούν σε σειρές πάνω στην επιφάνεια του αγροτεμαχίου για τελική ξήρανση.
Τα εργαλεία αυτά ονομάζονται βικομάχαιρα. Εκτός όμως από το βικομάχαιρο απαραίτητο εργαλείο είναι το ειδικό εξάρτημα συλλογής (pick up) το οποίο προσαρμοσμένο στην θεριζοαλωνιστική στη θέση του βικομάχαιρου, χρησιμοποιείται για την συλλογή των αποξηραμένων φυτών του βίκου από το έδαφος και την τροφοδοσία της αλωνιστικής, προκειμένου να αποχωριστούν οι σπόροι από τους αποξηραμένους λοβούς.  Τα παραπάνω εργαλεία είναι απαραίτητα επειδή συμβάλουν στιο να συγκομίζεται χωρίς σημαντικές απώλειες, ο σπόρος απαλλαγμένος από μεγάλες ποσότητες χώματος και πετρών. 

Καλλιεργητικοί έλεγχοι 

Αρχικά πρέπει να αναφερθεί ότι η απόσταση των σποροκαλλιεργειών του βίκου από άλλες καλλιέργειες με διαφορετικές ποικιλίες μπορεί να είναι ακόμη και 5 μέτρα, επειδή ο βίκος είναι αυστηρά αυτογονιμοποιούμενο φυτό .
Κατά την διάρκεια της ανάπτυξης των φυτών στις σποροκαλλιέργειες του βίκου γίνονται καλλιεργητικοί έλεγχοι. Αυτοί στα πρώτα στάδια  της ανάπτυξης αφορούν κυρίως στην διαπίστωση ύπαρξης αγρωστωδών ζιζανίων ή άλλων αγρωστωδών φυτών, τα οποία μπορεί να καταπολεμηθούν με χημικά μέσα ή με μηχανικά μέσα.
Για την διαπίστωση ύπαρξης μέσα στις σποροκαλλιέργειες άλλων ποικιλιών βίκου ή άλλων ψυχανθών φυτών αποτελεσματικότεροι είναι οι έλεγχοι που γίνονται στα επόμενα στάδια ανάπτυξης των φυτών μέχρι την άνθηση, δεδομένου ότι η πλήρης διαφοροποίηση των ξένων ποικιλιών βίκου αλλά και των άλλων ψυχανθών γίνεται με την συμπλήρωση της άνθησης.  
Κατά τους τελευταίους αυτούς ελέγχους οι άλλες ποικιλίες βίκου ή τα άλλα ψυχανθή ξεριζώνονται και απομακρύνονται από τις σποροκαλλιέργειες. Πρέπει όμως να αναφερθεί ότι, για να αποτραπούν ανεπιθύμητες σταυρογονιμοποιήσεις της ποικιλίας που πολλαπλασιάζεται με φυτά άλλών ποικιλιών βίκου, η απομάκρυνση των ξένων φυτών βίκου πρέπει να γίνεται από τις σποροκαλλιέργειες πριν από την άνθηση.
Από τις ποικιλίες που είναι στην σποροπαραγωγή και καλλιεργούνται στη χώρα μας είναι κυρίως οι ελληνικές οι οποίες έχουν καλύτερη συμπεριφορά σε σύγκριση με τις εισαγόμενες από άλλες χώρες. Οι ποικιλίες αυτές είναι ο Αλέξανδρος, τα Τέμπη, ο Αχιλλέας, ο Ευήνος, ο Μίνως, ο Ζέφυρος. 

Συγκομιδή σποροκαλλιεργειών Βίκου

Η συγκομιδή των σποροκαλλιεργειών είναι το κρισιμότερο στάδιο της σποροπαραγωγής του βίκου λόγω των δυσκολιών που παρουσιάζει. Είναι πολύ πιθανόν η ποσότητα του σπόρου που έχει παραχθεί και έχει φτάσει λίγο πριν την τη συγκομιδή να χαθεί στο χωράφι, σε μεγάλο ποσοστό εάν η συγκομιδή δεν γίνει στον κατάλληλο χρόνο και με το κατάλληλο τρόπο. Όσο για τον κατάλληλο χρόνο η συγκομιδή πρέπει να γίνει όταν τουλάχιστον το 80% των λοβών της σποροκαλλιέργειας έχουν αφήσει το πράσινο χρώμα τους και έχουν απκτήσει το καφέ ή το κίτρινο. Στο στάδιο αυτό γίνεται η κοπή των ήδη πλαγιασμένων φυτών βίκου με κατάλληλο κοπτικό εργαλείο (βικομάχαιρο ) το οποίο είναι προσαρμοσμένο πάνω σε θεριζοαλωνιστική μηχανή. Η κομμένη φυτομάζα αφήνεται επάνω στην επιφάνεια του αγροτεμαχίου σε στρώσεις μικρού πάχους για ξήρανση. Η κοπή των σποροκαλλιεργειών δεν πρέπει να καθυστερεί πέρα από το συγκεκριμένο στάδιο, για να κιτρινίσουν και οι υπόλοιποι λοβοί , επειδή οι ήδη ώριμοι λοβοί της βάσης των φυτών υπάρχει κίνδυνος να πάθουν διάρρηξη και να εκτιναχθούν οι σπόροι, με αποτέλεσμα την σημαντική απώλεια τους. Η κομμένη φυτομάζα της σποροκαλλιέργειας πρέπει να παραμείνει επάνω στην επιφάνεια του χωραφιού ώσπου να ξεραθούν όλοι οι σπόροι και να μειωθεί η υγρασία τους κάτω από 12%. Η διάρκεια του χρόνου ξήρανσης όλης της φυτομάζας εξαρτάται από τις καιρικές συνθήκες. Έτσι με υψηλές θερμοκρασίες, με χαμηλή σχετική υγρασία αέρα και με άνεμο η ξήρανση επιταχύνεται. Εκτός όμως από τις καιρικές συνθήκες η επαρκής και γρήγορα ξήρανση εξαρτάται και από  το πάχος των στρώσεων της κομμένης φυτομάζας. Έτσι σε περίπτωση που το πάχος της είναι μεγάλο , υπάρχει κίνδυνος να επιβραδυνθεί σημαντικά η ξήρανση στο κάτω μέρος των στρώσεων, με κίνδυνο να χαθεί μια ποσότητα σπόρου. Τέτοιες περιπτώσεις στρώσεων μεγάλου πάχους παρουσιάζονται σε σποροκαλλιέργειες όπου υπάρχει υπερβολική ανάπτυξη ζιζανίων.
Είναι ευνόητο ότι η επιτυχημένη καταπολέμηση των ζιζανίων αποτρέπει τη δημιουργία τέτοιων στρώσεων μεγάλου πάχους. Συνήθως η διάρκεια του χρόνου αποξήρανσης κυμαίνεται από 7-10 ημέρες με ευνοϊκές συνθήκες. Σε όσες όμως περιπτώσεις συμβούν βροχοπτώσεις κατά την διάρκεια της ξήρανσης, δημιουργούνται αρκετά προβλήματα απωλειών σπόρου εξαιτίας διάρρηξης αρκετών λοβών και εκτίναξης του σπόρου, ενώ παράλληλα είναι πιθανό να χρειαστεί και αναστροφή της φυτομάζας, για να διευκολυνθεί η ξήρανση στο κάτω μέρος των στρώσεων, το οποίο είναι σε επαφή με το έδαφος. 
Όλες όμως αυτές οι μεταχειρίσεις συντελούν σε μεγαλύτερες απώλειες σπόρου. Μετά την ξήρανση της κομμένης φυτομάζας των σποροκαλλιεργειών και τη μείωση της υγρασίας του σπόρου κάτω από 12% ακολουθεί ο αλωνισμός. Αυτός γίνεται με τις ίδιες θεριζοαλωνιστικές μηχανές με τις οποίες γίνεται αλλά με τοποθέτηση στη θέση του βικομάχαιρου του εξαρτήματος συλλογής (pick up). Κατά τον αλωνισμό φροντίζουμε ο αριθμός στροφών του κυλίνδρου να μην είναι τόσο μεγάλος, όσο κατά το θεριζοαλωνισμό των σποροκαλλιεργειών του σιταριού αλλά μικρότερος, για να αποτραπεί το μεγάλο ποσοστό των σπασμένων σπόρων του βίκου, οι οποίοι είναι πιο ευαίσθητοι από τους σπόρους του σιταριού. 
Επίσης κατά την συγκομιδή παίρνονται όλα εκείνα τα μέτρα που παίρνονται και στην περίπτωση της σποροπαραγωγής του σιταριού, για να αποτραπεί η ανάμειξη της ποικιλίας που πολλαπλασιάζεται με σπόρους άλλων ποικιλιών ή άλλων ψυχανθών , ενώ τον ίδιο σκοπό έχουν και οι καλλιεργητικοί έλεγχοι που γίνονται στις σποροκαλλιέργειες πολύ πριν τη συγκομιδή.  

Καθαρισμός τυποποίηση και πιστοποίηση του σπόρου 
 
Μετά τη συγκομιδή και την εφαρμογή υποκαπνιστικών εντομοκτόνων για την καταπολέμηση των εντόμων που μεταφέρονται με το σπόρο (βρούχος) ακολουθεί ο καθαρισμός για την απομάκρυνση των αδρανών ξένων υλών (πέτρες, χώματα, τεμάχια στελεχών και φύλλων και άλλα) σπόρων ζιζανίων, σπασμένων σπόρων, λισβών και όσων άλλων δεν αποτελούν πραγματικό σπόρο βίκου ικανό για βλάστηση.
Ο καθαρός σπόρος μετά τον έλεγχο της βλαστικής ικανότητας η οποία πρέπει να είναι τουλάχιστον 85%, πιστοποιείται και συσκευάζεται για να διατεθεί στο εμπόριο.  

Κατάσταση σποροπαραγωγής βίκου στην Ελλάδα

Η σποροπαραγωγή του βίκου στην Ελλάδα σήμερα δεν βρίσκεται στα επιθυμητά επίπεδα, δεδομένου ότι από την απαιτούμενη ποσότητα των 6000-7000 τόνων πιστοποιημένου σπόρου ετησίως, για την καλλιέργεια των 400.000-500.000 στρεμμάτων, μόλις το 40-50% παράγεται στη χώρα μας. Η υπόλοιπη ποσότητα του πιστοποιημένου σπόρου εισάγεται από χώρες του εξωτερικού. Εάν μάλιστα λάβουμε υπόψη ότι οι ελληνικές ποικιλίες βίκου συμπεριφέρονται και αποδίδουν καλύτερα από  τις εισαγόμενες, τότε μπορεί να θεωρηθεί αδικαιολόγητος ο μικρός βαθμός ανάπτυξης της εγχώριας σποροπαραγωγής βίκου στη χώρα μας όταν μάλιστα είναι γνωστό ότι η διαδικασία της σποροπαραγωγής του βίκου δεν παρουσιάζει μεγάλες δυσκολίες. Οι λόγοι για τους οποίους η σποροπαραγωγή του βίκου δεν βρίσκεται στον επιθυμητό βαθμό ανάπτυξης είναι:

Α) Η έλλειψη επαρκούς μηχανολογικού εξοπλισμού κατάλληλου για την συγκομιδή των σποροκαλλιεργειών του βίκου σε όλες σχεδόν τις περιοχές της χώρας εκτός από την περιοχή της Λάρισας. Η έλλειψη του κατάλληλου μηχανολογικού εξοπλισμού και συγκεκριμένα βικομάχαιρων για την κοπή των σποροκαλλιεργειών και εξαρτημάτων (pick up) που συλλέγουν τα κομμένα και αποξηραμένα φυτά του βίκου, σε όλες σχεδόν τις περιοχές της χώρας, αποτελεί αιτία σοβαρών απωλειών σπόρου κατά την συγκομιδή. Στη χώρα μας μόνο στις αγροτικές περιοχές του νομού Λάρισας υπάρχει ο απαιτούμενος μηχανολογικός και εργαλειακός εξοπλισμός, γεγονός που εξασφαλίζει τη συγκομιδή χωρίς πολλές απώλειες.  

Β) Η αδυναμία των καλλιεργητών σε πολλές περιοχές να αντιληφθούν την ευνοϊκή επίδραση, που ασκεί στην επόμενη καλλιέργεια (π.χ. σιτηρά) η σποροκαλλιέργεια ή η κοινή καλλιέργεια βίκου, αποτελεί σε συνδυασμό με την έλλειψη στις περιοχές αυτές του κατάλληλου μηχανολογικού εξοπλισμού για τη συγκομιδή, αιτία να μην αναπτυχθεί η σποροπαραγωγή. 

Γ) Η μη εξασφάλιση, με τη διαδικασία της σποροπαραγωγής βίκου, μεγαλύτερου εισοδήματος σε σύγκριση με άλλες ξερικές καλλιέργειες  (π.χ. σκληρό σιτάρι), κυρίως μάλιστα κατά τα τελευταία χρόνια, όπου λόγω αντίξοων συνθηκών οι αποδόσεις σε σπόρο ανά στρέμμα δεν είναι ικανοποιητικές. 
 
πηγη: Πτυχιακή Εργασία του Σπουδαστή Σταμπούλη Ιωάννη
          Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου